Հայաստանի զինանշանը․ պատմություն, խորհրդանիշներ և նշանակություն

Հայաստանի Հանրապետության զինանշանը երկրի գլխավոր պետական խորհրդանիշներից մեկն է՝ դրոշի և օրհներգի հետ միասին։ Ժամանակակից զինանշանը կապված է հայկական պետականության պատմության, հին հայկական թագավորությունների ժառանգության և հայ ժողովրդի համար կարևոր ազգային խորհրդանիշների հետ։

Զինանշանի կենտրոնում պատկերված է Արարատ լեռը՝ Նոյյան տապանով, իսկ դրա շուրջը՝ չորս պատմական հայկական արքայական տոհմերի զինանշանները։ Վահանը պահում են արծիվն ու առյուծը, իսկ ներքևի հատվածում պատկերված են սուրը, ճյուղը, հասկերի խուրձը, շղթան և ժապավենը։

Հայաստանի Հանրապետության զինանշանը

Հայաստանի Հանրապետության ժամանակակից զինանշանը վերականգնվել է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության 1918–1920 թվականների զինանշանի հիման վրա։ Դրա հեղինակներն են ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանը և նկարիչ Հակոբ Կոջոյանը։

Ե՞րբ է ստեղծվել ժամանակակից Հայաստանի զինանշանը

Ժամանակակից պետական զինանշանի պատմությունը սկսվում է Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունից։

1918 թվականին անկախության վերականգնումից հետո նորաստեղծ հանրապետությանը անհրաժեշտ էին սեփական պետական խորհրդանիշներ։ Այդ ժամանակ էլ ստեղծվեց զինանշանը, որը հետագայում դարձավ Հայաստանի Հանրապետության ժամանակակից զինանշանի հիմքը։

1991 թվականին Հայաստանի անկախության վերականգնումից հետո պատմական զինանշանը կրկին ընդունվեց որպես պետական խորհրդանիշ։

1992 թվականի ապրիլի 19-ին Հայաստանի Հանրապետության Գերագույն խորհուրդն ընդունեց պետական զինանշանի մասին օրենքը։ Ավելի ուշ՝ 2006 թվականի հունիսի 15-ին, ընդունվեց «Հայաստանի Հանրապետության զինանշանի մասին» գործող օրենքը, որը սահմանում է զինանշանի նկարագրությունն ու դրա օգտագործման կարգը։

Այսպիսով, ժամանակակից զինանշանը միավորում է ինչպես XX դարի հայկական պետականության պատմությունը, այնպես էլ հայկական պետականության ավելի հին ժառանգությունը։

Ի՞նչ է պատկերված Հայաստանի զինանշանի վրա

Զինանշանի կազմությունը բաղկացած է մի քանի հիմնական տարրերից, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր տեղը ընդհանուր պատկերում։

Արարատը և Նոյյան տապանը

Վահանի կենտրոնում գտնվում է Արարատ լեռը, որի գագաթին պատկերված է Նոյյան տապանը։

Արարատը հայկական մշակույթի և պատմական հիշողության ամենաճանաչելի խորհրդանիշներից մեկն է։ Զինանշանի պաշտոնական պատկերում այն ունի նարնջագույն գույն։

Այսօր Արարատ լեռը գտնվում է Թուրքիայի տարածքում, սակայն այն շարունակում է առանձնահատուկ տեղ զբաղեցնել հայկական պատմության, մշակույթի և ազգային խորհրդանիշների մեջ։

Արարատի պատկերումը պետական զինանշանի կենտրոնում ընդգծում է դրա կապը հայ ժողովրդի պատմական և մշակութային ժառանգության հետ։

Չորս պատմական հայկական արքայական տոհմերը

Արարատի շուրջը պատկերված են չորս պատմական հայկական արքայական տոհմերի զինանշանները․

• Բագրատունիներ՝ վերևի ձախ հատվածում,
• Արշակունիներ՝ վերևի աջ հատվածում,
• Արտաշեսյաններ՝ ներքևի ձախ հատվածում,
• Ռուբինյաններ՝ ներքևի աջ հատվածում։

Սա զինանշանի ամենակարևոր տարրերից մեկն է։

Զինանշանը սահմանափակված չէ միայն ժամանակակից Հայաստանի Հանրապետության խորհրդանիշներով․ այն տեսողականորեն կապում է ժամանակակից պետականությունը հայկական պատմության տարբեր ժամանակաշրջանների հետ։

Ինչո՞ւ են զինանշանի վրա պատկերված արծիվն ու առյուծը

Վահանը երկու կողմերից պահում են արծիվն ու առյուծը։

Դրանք զինանշանի պաշտոնական կազմության մաս են կազմում և ունեն երկար պատմական ավանդույթ հայկական պետությունների և արքայական տոհմերի խորհրդանիշներում։

Միասին դրանք ստեղծում են վահանի շուրջ պաշտպանական կոմպոզիցիա՝ ընդգծելով Արարատի և պատմական թագավորությունների զինանշանները։

Միևնույն ժամանակ, գործող օրենքում արծվի և առյուծի նշանակությունը առանձին հասկացությունների ցանկով չի մեկնաբանվում։ Հետևաբար ինտերնետում տարածված այն մեկնաբանությունները, թե «արծիվը խորհրդանշում է սա, իսկ առյուծը՝ այն», պետք է զգուշությամբ օգտագործել, եթե դրանք հաստատված չեն պաշտոնական աղբյուրներով։

Սա կարևոր է պետական խորհրդանիշների մասին նյութեր պատրաստելիս․ պաշտոնական նկարագրությունն ու խորհրդանշական մեկնաբանությունը նույնը չեն։

Ի՞նչ է պատկերված վահանի ներքևի հատվածում

Զինանշանի ստորին հատվածում պատկերված են՝ սուրը, ճյուղը, հասկերի խուրձը, շղթան և ժապավենը։

Այս տարրերը կազմում են ընդհանուր կոմպոզիցիայի ստորին մասը և տեսողականորեն միավորում են տարբեր գաղափարներ՝ պետականություն, պատմություն, պաշտպանություն և խաղաղ ստեղծագործ աշխատանք։

Սակայն, ինչպես արծվի և առյուծի դեպքում, գործող օրենքը հիմնականում թվարկում է զինանշանի տարրերը, այլ ոչ թե տալիս դրանցից յուրաքանչյուրի առանձին պաշտոնական մեկնաբանությունը։

Այդ պատճառով կրթական կամ առևտրային նյութերում ցանկալի է տարբերակել պաշտոնական փաստերը հեղինակային մեկնաբանություններից։

Ի՞նչ գույներ են օգտագործվում Հայաստանի զինանշանի վրա

Զինանշանի հիմնական գույնը ոսկեգույնն է։

Պատմական հայկական թագավորությունների զինանշանների համար օգտագործվում են հետևյալ գույները․

• Բագրատունիներ՝ կարմիր,
• Արշակունիներ՝ կապույտ,
• Արտաշեսյաններ՝ կապույտ,
• Ռուբինյաններ՝ կարմիր։

Արարատ լեռը պատկերվում է նարնջագույնով։

Օրենքը նաև սահմանում է, որ զինանշանի գույները կապված են Հայաստանի Հանրապետության պետական դրոշի գույների հետ։

Այսպիսով, զինանշանն ու դրոշը կազմում են պետական խորհրդանիշների միասնական համակարգ։

Ո՞վ է ստեղծել Հայաստանի զինանշանը

Հայաստանի Առաջին Հանրապետության զինանշանի, որի հիման վրա հետագայում վերականգնվեց ժամանակակից պետական զինանշանը, հեղինակներն են՝

Ալեքսանդր Թամանյան — ճարտարապետ և ակադեմիկոս,

Հակոբ Կոջոյան — նկարիչ։

Նրանց աշխատանքում հայկական պատմական խորհրդանիշները միավորվել են Արարատի և այլ տարրերի հետ՝ ստեղծելով միասնական կոմպոզիցիա։

Առաջին Հանրապետության և ժամանակակից զինանշանը

Ժամանակակից Հայաստանի զինանշանը չի կարելի դիտարկել որպես ամբողջությամբ նոր խորհրդանիշ, որը ստեղծվել է Խորհրդային Միության փլուզումից հետո։

Դրա հիմքը ստեղծվել էր դեռևս Հայաստանի Առաջին Հանրապետության (1918–1920) համար։

Անկախության վերականգնումից հետո՝ 1990-ականների սկզբին, պատմական զինանշանը վերադարձվեց որպես պետական խորհրդանիշ։

Այսպիսով, ժամանակակից զինանշանը յուրահատուկ տեսողական կապ է ստեղծում՝

հայկական պատմական պետականություն → Առաջին Հանրապետություն → ժամանակակից Հայաստանի Հանրապետություն։

Այդ պատճառով դրա կոմպոզիցիայում միաժամանակ ներկայացված են հին արքայական տոհմերը, Արարատը և ժամանակակից հանրապետության իրողությունները՝ մեկ ընդհանուր տեսողական համակարգում։

Հայաստանի զինանշանը ոչ միայն պետական խորհրդանիշ է, այլև հակիրճ պատմություն այն մասին, թե որտեղից է եկել և ինչին է հավատում ժամանակակից հայկական պետականությունը։

Տեսեք նաև մեր զինանշանների տեսականին։